आई: बाळासाठी झगडणारी, स्वतःशी हरलेली

आई: बाळासाठी झगडणारी, स्वतःशी हरलेली

मागच्या काही दिवसांतली एक धक्कादायक बातमी आपण सगळ्यांनीच ऐकली—एका आईने आपल्या १५ दिवसांच्या बाळाला रडत होतं म्हणून थेट फ्रिजमध्ये ठेवलं. देवाची कृपा म्हणून बाळ वाचलं. सुरुवातीला हे ऐकलं तेव्हा मन सुन्न झालं, पण नंतर जेव्हा समजलं की ती स्त्री *पोस्टपार्टम सायकॉसिस* या मानसिक आजाराशी झुंज देत होती, तेव्हा मनात अनेक प्रश्न उभे राहिले.

आजचा हा ब्लॉग माझ्यासाठी वेगळा आहे. वेगळा, कारण हा लेख माझ्या मैत्रिणीच्या आग्रहाने लिहितेय. अनुभव तिचा आहे, शब्दरचना माझी.

बाळ जन्मल्यानंतरचा काळ आईसाठी कसोटीचा असतो. बाळासाठी प्रेम, काळजी, माया या सगळ्यांची उधळण होते, पण बाळाच्या आईकडे लक्ष देण्याचं आपल्या समाजाला जणू विस्मरणच झालेलं असतं. गर्भावस्थेत जितकी आईची काळजी घेतली जाते, तितकीच प्रसूतीनंतर तिला बाजूला सारलं जातं.

आईचं शरीर शारीरिकदृष्ट्या नाजूक असतंच, पण तिचं मन अधिक अस्थिर असतं. हार्मोन्स, थकवा, झोपेची कमतरता आणि सततची जबाबदारी—या सगळ्यामुळे ती तुटत चाललेली असते. पण तिचं ऐकून घेण्याऐवजी तिलाच दोष दिला जातो.

“आम्ही नाही का लेकरं केली? तुम्हालाच लेकरं झाली का?”

“बाळ आजारी आहे म्हणजे आईकडून काहीतरी चुकलं असेल.”

“बाळ बारिक दिसतंय, म्हणजे आईनं नीट काळजी घेतली नाही.”

“तू जाड झालीस, चेहऱ्यावर बदल दिसतोय.”

अशा टोमण्यांनी तिचं मन आणखी खचवलं जातं. तिची चिडचिड झाली तरी तिच्यावरच ओरडल जात. तिच्या मानसिक आरोग्याची काळजी मात्र कुणीच घेत नाही—कधी माहेरचेही तिला समजून घेत नाहीत. तिला सगळ्यात जास्त अपेक्षा माहेरून असते; कारण ते आपले जिव्हाळ्याचे, आपुलकीचे असतात.

पण हेच खरं आहे की, अशा अवस्थेतही आई तग धरून राहते—फक्त आपल्या बाळासाठी. बाळ तिच्यासाठी पूर्ण विश्व बनतं. ती झगडते, रडते, खचते, पण शेवटी उभी राहते. आणि जसजसा काळ पुढे सरकतो तसतशी ती कणखर होत जाते—इतकी कणखर की नंतर तिला कुठल्याही टीकेचा फरक पडत नाही.

पण एक गोष्ट ती कायम लक्षात ठेवते—त्या कठीण काळात कुणी तिची साथ दिली आणि कुणी जखम केली. हाच अनुभव तिच्या पुढच्या आयुष्याचा पाया ठरतो.

*तुम्ही आईला कशी मदत करू शकता?*

* आईला दोष देण्याऐवजी तिचं ऐका आणि समजून घ्या.

* तिच्या थकव्याला, निराशेला कमी लेखू नका. तिला बोलू द्या.

* बाळाची जबाबदारी वाटून घ्या—झोपवणं, पाजणं, डायपर बदलणं.

* तिच्या शारीरिक आणि मानसिक स्थितीबद्दल काळजीपूर्वक लक्ष ठेवा.

* कुठलीही समस्या जास्त गंभीर वाटली तर तिला तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे घेऊन जा.

* “तू आई झालीस म्हणजे आता सगळं तुझ्यावर” अशी अपेक्षा ठेवू नका. तिच्यासाठीही ती *नवीन भूमिका* आहे.

आई होणं म्हणजे फक्त बाळाला जन्म देणं नव्हे; तर त्या काळातल्या तिच्या मानसिक प्रवासाला समजून घेणं आणि तिला जपणं हे समाजाचंही कर्तव्य आहे. कारण, बाळाला सांभाळणारी आई जर मानसिकदृष्ट्या स्वस्थ नसेल, तर बाळाचं आयुष्यही खऱ्या अर्थानं सुरक्षित राहू शकत नाही.

✨ **प्रेरणादायी शेवट**

आई म्हणजे फक्त जीव देणारी नाही, तर जीवाला उभारी देणारी ताकद आहे. तिच्या मनाला थोडं समजून घेतलं, तिच्यावर थोडं प्रेम ओतलं, तर ती स्वतःलाही आणि बाळालाही नव्या जगाला सामोरं जाण्याची खरी शक्ती देते. 🌸

*“बाळाचं रडणं सगळ्यांना ऐकू येतं, पण आईच्या मनाचं रडणं क्वचित कुणाला जाणवतं.”*

✍🏻वसुधा इंगळे.

वर्षावासाचा अनुभव

 **वर्षावासाचा अनुभव**

वर्षावास महिना सुरू झाला होता. मनात खूप दिवसांपासून इच्छा होती की, या वेळी एखाद्या विहारात जाऊन कार्यक्रमात सहभागी व्हावं. माहेरी मोठा विहार आहे, तिथे वर्षावासाचे सण, प्रवचनं, कार्यक्रम उपासक-उपासिका एकत्र येऊन साजरे करतात.

लग्नानंतर पहिल्यांदाच मी माझ्या लेकीला—तीर्थाला—विहारात घेऊन जाण्याचा योग आला. प्रवास छान झाला; गाडीत तीर्था गोड झोपली सुद्धा. घरी पोहोचलो तेव्हा मस्त खेळली. शेजारी राहणाऱ्या माझ्या मैत्रिणीला ही नुकतंच बाळ झालं होतं, तिला भेटून गप्पा मारल्या. तीर्था तिथेही खेळली आणि सगळ्यांना खुश केल.

थोड्या वेळाने आम्ही—मी, तीर्था आणि वाहिनी—सगळे विहारात गेलो. तिथे पोहोचल्यावर लोकांची गर्दी पाहून तीर्था थोडी कुरकुर करू लागली. खूप लोकांमध्ये जाण्याची तिला अजून सवय नव्हती. तरीसुद्धा तिच्या हातून विहाराला "धम्मदान" दिलं, आणि सगळ्यांनी तिला गोड गोड आशीर्वाद दिले. तो क्षण मनाला अगदी भारावून टाकणारा होता.

कार्यक्रमानंतर आम्ही घरी यायला ऑनलाइन गाडी बुक केली. ड्रायव्हरला आधीच सांगितलं होतं—

*"भैया, छोटा बेबी है मेरे पास, जरा आराम से चलाना…"*

पण त्याने ऐकलं कुठं! पहिल्याच वळणावर जोरात ब्रेक मारला. मी घाबरून पुन्हा सांगितलं—

*"भैया, थोड़ा ध्यान से, बच्चा है…"*

पुढच्या काही मिनिटांत तर तो नुसता फोनवर आपल्या बायकोशी की प्रेयसीशी, देव जाणे, कुणाशी तरी सौम्य आवाजात भांडू लागला. आणि म्हणे,

*"ई तोहार टेन्शन में हम इक दिन गाड़ी ठोक देंगे!"*

हे ऐकून अंगावर सर्रकन काटा आला. मनात आलं—आता काय करू? उतरून दुसरी गाडी घ्यावी का? हा तर आपल्याला विनातिकीट विमानाशिवाय आकाशात पाठवेल ? अगदी वाटलं, की मीच गाडी चालवावी; पण सोबत तीर्था होती आणि शिवाय मला गाडी चालवता येत नाही. 

असा झाला आमचा हा गोड आणि थोडा काळजीत टाकणारा प्रवास😰

✍️ *वसुधा इंगळे*

माझा नटखट टीटू

 माझा नटखट टीटू 

आता आपली गाडी स्टेशन नंबर 5 वर आली आहे. म्हणजे आपल्या गर्भयात्रेचा पाचवा महिना सुरु झाला आहे. वेळ पुढे जात आहे तशी तुझी समजण्याची शक्ती, चतुराई आणि नविन नविन शिकायच्या - गोष्टी यांची क्षमता सुध्दा वाढत जात आहे. आता तुझे डॅडी माझ्या पोटावर कान ठेवुन तुझ्या हृदयाचे ठोके सुध्दा ऐकतात. बर का! 

आता तुझा चांगला विकास ही झाला आहे. तुझ्या हृदयाचे ठोके माझ्या आत मला जाणवतात. आणि हाच विचार मला खूप आनंद देतो.

तुझे छोटे छोटे प्रेमळ डोळे आता पूर्णपणे विकसित झालेले आहेत. तुझे डोळे खूप सुंदर ताऱ्यांप्रमाने चमकत आहेत. लहान-लहान बोटे, लाल-लाल ओठ छोटेस नाजूक नाक! जणू काही सपूर्ण विश्वाच सौंदर्य माझ्या गर्भात उमलत आहे अस वाटत.

या महिन्यात तुझं वजन खूप चांगल्या पध्दतीनं वाढलं आहे. बघ ना ! माझा बेबीबंम दिसायला लाग‌ला आहे. ज्यामुळे सगळ्यांना कळले आहे की, मी गर्भवती आहे. लोंकाकडून मिळालेल्या शुभेच्छा तुला ऐकू येत आहेत ना? 

मला माहित आहे माझा स्पर्श आणि गोड गोड गोष्टी तुला खूप खूप आवडतात. माझ्या पोटावर हात ठेवुन मी आणि डॅडी तुला अंगाई गातो. तू पण लक्ष देऊन ऐकतो !

रोज तुझ्यासाठी नवीन काही तरी करायचं, किंवा तुला नवीन कोणत्या तरी गोष्टी ची ओळख करून द्यायची अस ठरवलं होत. जस की आज "टीटू" ही भाजी बनवली आहे. भाजी कोणत्या रंगाची आहे माहित आहे का तुला?

किंवा आज भगवंताची पूजा करताना कोणत्या कोणत्या रंगाची फुल घेतली त्या रंगाची तुला नाव सांगू का? आणि फुलांची नाव पण सांगते!!

असा रोजचा दिनक्रम होता. प्रत्येक गोष्ट तुला सांगायची. कारण तू आता मला प्रतिसाद देत होतास हलकेच पोटात हालचाल करून.

डॉक्टर ने सांगितलं होत तुम्ही थोड फार - पण जास्त लांब नाही, अस फिरायला जाऊ शकतात. 

मग आम्ही त्या संधी का सोडायचा! मग पुण्यामध्ये असल्यामुळे पुन्हा कधी संधी मिळेल "आर्मी दिवसाचे प्रदर्शन" बघण्याची, किंवा खास तेच बघण्यासाठी पुण्याला जाण्याची, मग संधी च सोन करूया या विचारणे आम्ही "आर्मी दिवसाचे प्रदर्शन" बघायला गेलो. आणि तुझ्या सोबत एक नवीन आठवण तयार केली. तू खूप सुंदर प्रतिसाद देतोस मला म्हणून हे सगळ शक्य होत. नाही तर मला पण तुला घेऊन घरीच रहाव लागलं असत. तुला फिरायला आवडल आणि तू मला तुला आवडलेल्या गोष्टी आहेत याचा वेळोवेळी संकेत देत आहेस. म्हणून मी तुझ्या सोबत माझ्या गरोदर पानाचा प्रवास अजून मजेशीर करायचा अस ठरवलं आहे.

माझी सात वर्षा पासून सगळ्यात आवडती मालिका म्हणजे "स्वराज्य रक्षक संभाजी"  मालिका जवळ जवळ मी १०ते १२ वेळा पाहिली आहे, आणि आता तू पोटात असताना देखील "सावित्री ज्योती",  "डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर", अशा वेगवेगळ्या मालिका बघते. पण स्वराज्य रक्षक संभाजी मालिका बघताना देखील तू मला काही भावनिक प्रसंग असतील तर वेगळी हालचाल किंवा महाराजाचे काही गनिमी कावे असतील तर वेगळी हालचाल करतोस.  नेमक त्या वेळी एक चित्रपट आला, "धर्मवीर संभाजी महाराज", मग हा चित्रपट न बघून कस चालेल, मग तुझे डॅडी सहज रात्री शतपावली करताना म्हणाले "टीटूराव" जायचं का महाराजांचा चित्रपट बघायला, आणि त्या क्षणापासून रात्री दोन वाजे पर्यंत तुझी पोटामध्ये "अफजलखान, शाहिस्तेखान, औरंगजेब," अजून काय माहित कोणा सोबत "लढाई" चालू झाली, ती संपता संपत नव्हती. शेवटी तुझे डॅडी आणि मी तुझ्या साठी अंगाई गीत गाऊ लागलो, " गाई गाई बाळा झोपी जाई" .

सकाळी उठून म्हटलं बाळा ला नेल पाहिजे चित्रपट बघायला, त्याला आवडेल आणि महाराजांचा इतिहास ही कळेल. मग एक दिवस आम्ही गेलो चित्रपट गृहात, चित्रपट बघायला बाळ माझं १५ मिनिट पण शांत राहील नाही, पोटात त्याची पुन्हा कोणासोबत लढाई चालू झाली हे त्यालाच माहित. शेवटी काही वेळ बाहेर आले जेणे करून बाळ शांत होईल, पण कसलं काय टीटू कदाचित "स्वराज्याचे गुप्तहेर", "बहिर्जी नाईक" यांच्यासोबत मसलती आणि खलबत करत असेल आतमध्ये. जेणे करून मी आताच कोणता तरी गनिमी कावा वापरून मम्मा च्या पोटातून बाहेर येतो.

 चित्रपट बघायला आलेल्या एक काकू पण म्हणाल्या संभाजी महाराज येतील तुमच्या घरी, आम्ही आनंदाने म्हटलं हो हो...येऊ देत. आणि त्या क्षणी माझ्या मनात आलं – हो खरंच, माझ्या गर्भात वाढतंय ते माझं छोटं शूरवीर बाळ – माझा नटखट टीटू.

✍🏻वसुधा इंगळे.

शिक्षक दिन

 शिक्षक दिन... !

 

आजच्या वेगवान युगात, Google सगळी उत्तर देतो..! पण योग्य प्रश्न विचारायला शिकवणारे शिक्षक, शिकता शिकता उत्तरे शोधायला लावणारे शिक्षकचं असतात...! पुस्तकं ज्ञान देतात... पण ते ज्ञान आयुष्याशी जोडून जगायला शिकवणार शिक्षकच असतात...!

खरा शिक्षक तोच - जो फक्त गणित, इतिहास, विज्ञान शिकवत नाही, तर संकटात कसं उभं राहायचं, अपयश आलं तरी कसं लढायचं, आणि आयुष्य जगतांना स्वाभीमान, प्रामाणिकपणा, आणि माणुसकी कशी जपायची हे शिकवतो...

आज आपण जे काही आहोत, ते आपल्या पालकानंतर जर कोणी घडवल असेल तर ते आपले "गुरुजन"...!

म्हणूनच शिकवणारे शिक्षक कायम लक्षात राहतात... या शिक्षकदिनाला औपचारिकता नाही तर कृतज्ञतेचा दिवस म्हणून सर्व शिक्षकांना सांगायच आहे कि... "आपण फक्त विषय नाही शिकवले तर आयुष्य शिकवले.." आणि म्हणूनच तुम्ही कायम आमच्या आदरणीय व्यक्ती आहात...!

"शिक्षक दिनाच्या खुप खुप शुभेच्छा..."

✍🏻 वसुधा इंगळे.

आपलं त्रिकूट

 आपलं त्रिकूट

पहाटेचा गारवा अजून अंगावर होता. अचानक माझे डोळे उघडले आणि मी बाल्कनीत जाऊन उभी राहिले. हवेतला तो शुद्ध सुगंध, पहाटे ची शांतता, आणि समोर आकाशात इंद्रधनुष्य, पक्ष्यांचा किलबिलाट आणि झाडांच्या फांद्यांवर चमकणारं कोवळं ऊन – मन अगदी प्रसन्न झालं.

"टीटू, बघ हा कावळा…" मी माझ्या पोटाला हलकेच हात लावून म्हणाले.

इतक्यात समोरच्या बाल्कनीत एक कबूतर फडफडत आलं. शेजारच्या झाडावर खारूताई खेळत होती. आणि दूरवरून कोकिळेचा गोड आवाज कानावर आला.

“हा बघ, किती सुंदर पक्षी आहे, सगळे तुला भेटायला आलेत,” मी टीटूला अस सांगत होते.

कुंडीतल्या गुलाबाच्या झाडाला लालचुटुक फुलं आली होती. मी तेही बाळाला दाखवलं. इतक्यात अहो म्हणजे, "पतीराज" बाल्कनीत आले आणि हसत म्हणाले, दोघ सकाळी सकाळी काय करत आहेत बाल्कनीत,आणि त्यांनी सुध्दा बाळाला आवाज दिला.

“गुड मॉर्निंग, टीटू!” आणि आम्ही सगळे कोवळं ऊन अंगावर घेत घरात आलो.

नाश्त्याची वेळ झाली. रोजच्याप्रमाणे "अहो"म्हणाले,

“टीटू, चल नाश्ता करायला. मम्माने इडली केली आहे, तुला आवडेल ना?”

आम्ही दोघं बसलो. नाश्ता झाल्यावर नेहमीप्रमाणे पोटावर हात ठेवून मी बाळाशी गप्पा मारायला लागले.

“कालची सर्कस आवडली का तुला? पुन्हा जाऊया का बघायला?” अजून अशा बऱ्याच गप्पा झाल्या.

बोलता बोलता घरातली कामवाल्या ताई आल्या. तिने आपलं नेहमीचं काम केलं – भांडी, साफसफाई – आणि निघून गेली. मी पुस्तक वाचायला घेतलं, पण मन लागत नव्हतं. अहो म्हणाले,

“काय झालं? सकाळपासून शांत आहेस. काही त्रास होतोय का? डॉक्टरकडे जायचं का?”

मी हसून टाळलं, “नाही वो, सगळं ठीक आहे.”

तेवढ्यात शेजारचा लहान मुलगा "श्री" धावत आला.

“अँटी, तुम्ही बनवलेली इडली मस्त होती!” मी "थँक्यू" म्हणायला आलो. असं म्हणत गप्पा मारून तो निघून गेला.

पण माझं मन मात्र बेचैन होतं. अहो नि पुन्हा विचारलं काय झालं. कोणी काही बोलल का. आणि चटकन माझ्या डोळ्यात पाणी आलं. मी हळू आवाजात म्हणाले,

“सकाळपासून टीटूची काहीच हालचाल होत नाहीये. किती बोलते आहे मी, किती प्रेमाने हाक मारते आहे, तरीही तो शांत आहे.”

अहो माझा हात धरून म्हणाले,

“चल, मी बोलतो त्याच्याशी.”

ते पोटावर हात ठेवून हसत म्हणाले,

“अरे टीटू, काय झालं? मम्मा किती बोलतेय तुला, आणि तू उत्तरच देत नाहीस! सर्कस आवडली नाही का? की आपण दुसरीकडे फिरायला जाऊ? चल ना रे, आमच्याशी बोल.” तू आत मध्ये ठीक आहेस ना, इडली आवडली नाही का तुला.

खूप वेळ गप्पा मारल्या नंतरही पोट शांत होतं. मी रडत म्हणाले,

“आपण बाळाबद्दल कोणाला काही सांगायचं नाही. कुणाला काहीच माहिती नाही द्यायची बाळाची".

इतक्यात अचानक पोटात हलकासा स्पर्श जाणवला – जणू टीटूने होकार दिला. माझे डोळेच पाणावले.

अहो हसत म्हणाले,

“बघ, टीटू ऐकतोय! म्हणतोय की मम्मा-डॅडी, माझ्याबद्दल कुणाला काही सांगू नका. आपलं त्रिकूट आहे ना? मग आपले गुपित ही फक्त आपल्यातच राहू द्या.”

आम्ही दोघंही एकमेकांकडे बघून हसलो. त्या क्षणी असं वाटलं – माझ्या मनात रंगीत कारंजं उडालं. एवढ्या लहानशा हालचालीत ही किती प्रेम दडलेलं असतं!

"श्री" घरी आला की टीटू नेहमी हलके हलके हालचाल करत असतो. जणू त्याला श्रीच्या गप्पा आवडायच्या.

तो मला म्हणायचा “अँटी, तुम्ही जसं वेगवेगळं खायला बनवता तसं मम्मी नाही बनवत, मम्मी सारखी खिचडीत बनवते. खूप निरागस होता. श्री माझ्या "टीटू" चा पहिला "मित्र".

पण आम्ही मात्र निश्चय केला होता – बाळाचं गुपित फक्त आमचं. बाळाची मस्ती, हालचाल, बाळाचं रात्री जाग राहणं, याबद्दल आम्ही कुणाशीही बोलत नाही.

कारण ते आमचं छोटंसं गुपित होतं… आमचं आणि आमच्या टीटूचं.

 *हा प्रसंग मम्मा डॅडी आणि पोटातल्या बाळाच्या गोड नात्याचा आहे* – एक अदृश्य बंध ज्यात प्रेम आहे, काळजी आहे आणि एक खास गुपित ही आहे.

✍🏻वसुधा इंगळे.