सावित्रीबाई फुले आणि महात्मा ज्योतिबा फुले
प्रस्तावना
सावित्रीबाई फुले आणि महात्मा ज्योतिबा फुले हे भारतीय समाजसुधारणेचे अग्रदूत मानले जातात. स्त्रीशिक्षण, अस्पृश्यता निवारण, समता आणि मानवतेचे मूल्य रुजवण्यासाठी त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य समर्पित केले. प्रस्तुत प्रश्नसंचामध्ये त्यांच्या शैक्षणिक, सामाजिक आणि साहित्यिक कार्याचा सविस्तर आढावा घेण्यात आला आहे. या प्रश्नांमधून विद्यार्थ्यांना फुले दांपत्याच्या संघर्षाची, धैर्याची आणि समाजपरिवर्तनाच्या दृष्टीची ओळख होते.
१.महात्मा फुले यांनी सावित्रीबाईंना कोठे शिक्षित केले?
उत्तर: महात्मा फुले यांनी सावित्रीबाईंना लग्नानंतर घरीच लिहायला आणि वाचायला शिकवले.
२.फुले दांपत्याने मुलींची पहिली शाळा कधी सुरू केली?
उत्तर: त्यांनी १ जानेवारी १८४८ रोजी पुण्याच्या भिडे वाड्यात मुलींची पहिली शाळा सुरू केली.
३.महात्मा फुलेंनी स्थापन केलेल्या कोणत्या समाजात सावित्रीबाईंचा सहभाग होता?
उत्तर: सत्यशोधक समाज या संस्थेच्या कार्यात सावित्रीबाईंचा मोठा सहभाग होता.
४.सावित्रीबाईंच्या वडिलांचे नाव काय होते?
उत्तर: सावित्रीबाईंच्या वडिलांचे नाव खंडोजी नेवसे पाटील होते.
५.महात्मा फुले यांनी सावित्रीबाईंना कोणत्या परीक्षेसाठी तयार केले होते?
उत्तर: महात्मा फुले यांनी सावित्रीबाईंना शिक्षिका (Teacher) आणि मुख्याध्यापिका होण्यासाठी प्रशिक्षित केले होते.
६.सावित्रीबाई फुले यांच्या गौरवार्थ पुणे विद्यापीठाला कोणते नाव देण्यात आले आहे?
उत्तर: पुणे विद्यापीठाचे नामकरण 'सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ' असे करण्यात आले आहे.
७.'बावनकशी सुबोध रत्नाकर' या ग्रंथात सावित्रीबाईंनी कोणाचा इतिहास सांगितला आहे?
उत्तर: या ग्रंथात त्यांनी जोतिराव फुले यांच्या कार्याचा आणि विचारांचा इतिहास सांगितला आहे.
८.सावित्रीबाईंनी दुष्काळात मुलांसाठी काय केले?
उत्तर: १८७६-७७ च्या दुष्काळात त्यांनी मुलांसाठी मोफत भोजन (अन्नछत्र) सुरू केले आणि त्यांना शिक्षणासाठी प्रवृत्त केले.
९.सावित्रीबाईंच्या कोणत्या काव्यसंग्रहाला 'मराठीतील आधुनिक कवितेचा उगम' मानले जाते?
उत्तर: त्यांच्या 'काव्यफुले' (१८५४) या संग्रहाला आधुनिक कवितेचा उगम मानले जाते.
१०.फुले दांपत्याने अस्पृश्यांसाठी कोणता क्रांतिकारी निर्णय घेतला?
उत्तर: त्यांनी अस्पृश्य मानल्या जाणाऱ्या लोकांसाठी आपल्या घराचा पाण्याचा हौद खुला केला.
११.सावित्रीबाईंना शाळेत जाताना लोक त्रास का देत असत?
उत्तर: त्या काळात स्त्रियांनी शिकणे हे धर्माच्या विरुद्ध मानले जात होते, म्हणून लोक त्यांच्यावर शेण आणि दगड फेकत असत.
निष्कर्ष
या प्रश्नसंचातून सावित्रीबाई आणि महात्मा फुले यांच्या महान कार्याचे महत्त्व स्पष्ट होते. प्रतिकूल परिस्थितीतही त्यांनी शिक्षणाचा प्रसार केला, समाजातील अन्यायाविरुद्ध लढा दिला आणि समानतेचा संदेश दिला. स्त्रीशिक्षणाची मुहूर्तमेढ, अस्पृश्यांसाठी केलेले कार्य आणि साहित्यिक योगदान यामुळे फुले दांपत्य आजही प्रेरणास्थान आहे. त्यांच्या विचारांमधून आपल्याला मानवता, समता आणि शिक्षणाचे खरे मूल्य समजते. त्यामुळे त्यांच्या कार्याचा अभ्यास प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
✍🏻वसुधा इंगळे.
अचूक उत्तर देणारे ( ३ जुनेवारी २०२६)
१.वर्षा घेटे
२.प्रिया मोरे
३.इंद्रजीत मोरे
४.राजेश्री भोसले
५.सविता चौगुले
६.तनुश्री बोदडे
७.संगीता शिंदे
८.कविता पाटील
९.स्वप्नाली राऊळ
१०.निकिता गावडे
११.शारदा सासणे
१२.विधी नागवेकर
